CNC makinesi kuran ya da eski makinesinin kontrol kartını yenileyen herkesin sorduğu ilk sorulardan biri şudur: 3 eksen kart mı almalıyım, 4 eksen kart mı? Cevap, makinenin mekanik yapısına ve ileride ne yapmak istediğinize bağlı. Bu yazıda 3 eksen, 3 eksen gantry ve 4 eksen kavramlarını sade bir dille anlatıyor, hangi durumda hangisinin işinizi göreceğini özetliyoruz.
Eksen ne demek?
CNC’de her eksen, bir motorun kontrol ettiği bir hareket yönüdür. Kontrol kartı her eksen için sürücüye Pulse (adım) ve Dir (yön) sinyali gönderir; sürücü de step veya servo motoru bu sinyallere göre döndürür.
- X ekseni: Sağ–sol hareket
- Y ekseni: İleri–geri hareket
- Z ekseni: Yukarı–aşağı (takım veya torç yüksekliği)
- A ekseni (4. eksen): Genellikle bir döner tablanın dönüşü
3 eksen CNC: en yaygın yapı
CNC router, plazma, lazer ve gravür makinelerinin büyük çoğunluğu 3 eksenlidir. Takım X ve Y yönünde gezer, Z ile malzemeye iner. Levha kesimi, kanal açma, yazı ve desen işleme, tabela ve mobilya parçası üretimi gibi işlerin hemen hepsi 3 eksenle yapılır.
3 eksen gantry: Y ekseninde iki motor
Büyük tablalı portal (gantry) makinelerde köprü iki yandan taşınır. Köprünün çarpılmadan, iki tarafının aynı anda hareket etmesi için Y ekseninde iki motor kullanılır. Bu durumda karttan dört motor çıkışı gerekir: X, Y, Z ve Y’nin ikinci motoru Y2. Y2, bağımsız bir eksen değildir; Y ile birebir aynı sinyali alan senkron bir çıkıştır. Yani makine hâlâ 3 eksenlidir, ama karttan 4 çıkış ister.
Dikkat: İki Y motorunu tek sürücü çıkışına paralel bağlamak yerine her motora ayrı sürücü ve ayrı (senkron) sinyal vermek, köprünün kaymasını ve motorların zorlanmasını önler.
4 eksen CNC: dördüncü eksen ne kazandırır?
4 eksenli makinede X, Y, Z’ye ek olarak bağımsız bir dördüncü eksen (A) bulunur. En sık kullanılan şekli döner tabladır: parça bir aynaya bağlanır ve işleme sırasında kendi ekseni etrafında döndürülür. Böylece tek bağlamada parçanın çevresi işlenebilir.
- Silindirik parçalarda yazı, desen ve kanal işleme
- Ahşap torna işleri: sütun, merdiven babası, mobilya ayağı
- Yüzük, kalem, boru gibi yuvarlak yüzeylere gravür
- Ek bir doğrusal eksen gerektiren özel makineler
Karşılaştırma: hangisi size uygun?
| Makine / ihtiyaç | Gereken yapı | Karttan gereken çıkış |
|---|---|---|
| Küçük router, tek motorlu Y ekseni | 3 eksen | 3 çıkış (X, Y, Z) |
| Büyük portal router / plazma, çift motorlu Y | 3 eksen gantry | 4 çıkış (X, Y, Y2, Z) |
| Döner tablalı router, silindirik işleme | 4 eksen | 4 çıkış (X, Y, Z, A) |
| Bugün 3 eksen, ileride döner tabla eklenecek | 3 eksen → 4 eksen | 4 çıkışlı kart |
Tablodan da görüldüğü gibi, gantry makineler ve 4 eksenli makineler aynı sayıda çıkışa ihtiyaç duyar. Bu yüzden dördüncü çıkışı hem Y2 hem A ekseni olarak kullanılabilen bir kart, iki ihtiyacı tek kartla karşılar ve makinenizi ileride büyütmenize de imkân verir.
Kart seçerken bakılacaklar
- Çıkış sayısı ve esnekliği: Dördüncü çıkış gantry için Y2, döner tabla için A ekseni olarak ayarlanabiliyor mu?
- Pulse frekansı: Step motorlarda ve düşük mikro adımda standart frekans yeterlidir. Servo motorlarda ve yüksek mikro adımda yüksek hıza çıkmak için daha yüksek frekans (örneğin 200 kHz) avantaj sağlar.
- Giriş ve çıkışlar: Home ve limit sensörleri, takım sıfır (probe), acil stop, spindle, su ve hava için yeterli giriş/çıkış var mı?
- Yazılım: Yazılım ayrıca ücretli mi? Arayüz ve kılavuz Türkçe mi? 4. eksen ve gantry ayarları kolay yapılabiliyor mu?
- Bağlantı: Ethernet bağlantı, uzun kablo mesafelerinde ve gürültülü atölye ortamında daha kararlı çalışır.
- Destek: Kurulumda ve arızada üreticiden, Türkçe ve hızlı destek alabiliyor musunuz?
Gemate’in çözümü: tek kartla 3 eksen gantry veya 4 eksen
Yerli üretim G-Cortex M4 ve G-Cortex M5 kartlarının dört Pulse/Dir çıkışı, ihtiyaca göre 3 eksen gantry (X, Y, Y2, Z) ya da 4 eksen (X, Y, Z, A) olarak kullanılabilir. İki kartın tek farkı pulse frekansıdır: M5, eksen başına 200 kHz ile servo motorlu ve yüksek hız isteyen makineler için tasarlanmıştır.
- PC’ye Ethernet ile bağlantı
- 20 PNP giriş, 2 analog giriş, 8 NPN çıkış, el çarkı girişi
- Kartla birlikte ücretsiz, Türkçe G-Cortex CNC Yazılımı: DXF ve PCB dosyalarından G-kod, 3D simülasyon, satırdan devam
- Üreticiden Türkçe teknik destek
Sık sorulan sorular
3 eksen makineme 4 eksen kart takabilir miyim?
Evet. 4 eksen kart 3 eksen makinede sorunsuz çalışır; kullanılmayan dördüncü çıkış ya boş kalır ya da gantry makinelerde Y2 olarak kullanılır. İleride döner tabla eklediğinizde kart değiştirmeniz gerekmez.
Gantry makine 4 eksen mi sayılır?
Hayır. Çift motorlu Y ekseni olan gantry makine hareket olarak 3 eksenlidir; yalnızca Y ekseni iki motorla taşındığı için karttan dört çıkış ister.
Hem gantry hem döner tabla aynı anda kullanılabilir mi?
Bunun için Y2 ve A ekseni için ayrı ayrı çıkış, yani toplam beş çıkış gerekir. Dört çıkışlı kartlarda dördüncü çıkış ya Y2 ya da A olarak ayarlanır. Makinenize en uygun yapı için bize danışabilirsiniz.
Makinenize hangi kartın uygun olduğundan emin değilseniz 0542 143 62 83 numarasından telefon veya WhatsApp ile bize ulaşın; makinenizin yapısına göre önerimizi iletelim. Daha genel bir seçim rehberi için CNC Kontrol Kartı Nasıl Seçilir? yazımıza da göz atabilirsiniz.